نکات کامل دیواره سلولی گیاهان-فصل۲زیست ۱

plasmodesmata

plasmodesmata

نکاتی مربوط به دیواره سلولی گیاهان

در سلول های گیاهی حداکثر ۳ دیواره یافت می شود که به ترتیب تشکیل عبارتند از :  
۱- تیغه میانی 
۲- دیواره اول 
۳- دیواره دوم 
با توجه به پراکندگی مطالب کتاب درسی و پرسش برخی دوستان , در این پست برخی نکات مهم دیواره سلول های گیاهی را با هم مرور می کنیم. در آخر هم روش به یاد سپردن مکان هر دیواره را بررسی می نماییم!  برای مطالعه نکات به دامه مطلب تشریف ببرید ! 
  
 
نکات مربوط به تیغه میانی : 
 قدیمی ترین دیواره، تیغه میانی است- تیغه میانی در هنگام سیتوکینز سلول گیاهی ، از اتصال وزیکول های گلژی که در میانه سلول ( عمود بر امتداد دوک) صفحه سلولی تشکیل داده اند تولید می شود-این تیغه فاقد سلول است ( پکتات کلسیمی است) – خارجی ترین دیواره سلول گیاهی بین دو سلول مجاور است.- پیوسته و کامل نیست و در برخی نقاط سوراخ است ! که از آن پلاسمودسم ها رد می شوند- 
  

[membersonly]

نکات مربوط به دیواره اول: 
در زیر تیغه میانی تولید می شود- جنس آن عمدتا الیاف سلولز به همراه پکتین و کمی پروتئین است- جهت گیری الیاف سلولزی به نحوی است که با عث افزایش استحکام دیواره شود- رشته های سلولزی در هر لایه تقریبا با هم موازی است ولی نسبت به لایه های رویی یا زیرین دارای زاویه هستند – برخی سلول ها که فقط تیغه میانی و دیواره اول دارند عبارتند از  : الف – پارانشیم ( و کلرانشیم ) : دیواره اول نازک دارد ب- کلانشیم : دیواره اول ضخیم با ضخامت غیر یکنواخت دارد  ج – اپیدرم : اکثر دیواره اول نازک دارد 
دیواره اول نیز مانند تیغه میانی کاملا یکنواخت نیست و در برخی مناطق تشکیل نمی شود. اگر این مناطق منطبق با مناطق عدم تشکیل تیغه میانی باشد منجر به تشکیل منفذ می شود که از آن ها پلاسمودسم ها عبور می کنند. اگر منطبق با مناطق عدم تشکیل تیغه میانی نباشد، فقط لان می سازد . ضخامت دیواره اول به طول معمول از تیغه میانی بیشتر است 
  
نکات مربوط به دیواره دوم : 
جنس اولیه آن سلولز است که البته بر حسب شرابط می تواند مواد چوبی ( لیگنین) یا چوب پنبه ای (سوبرین ) و غیره در آن رسوب کند. – فقط در سلول های بالغ مشاهده می شود و جلوی رشد سلول را می گیرد- ضخامت و همچنین استحکام  آن از تیغه میانی و دیواره اول بطور معمول بیشتر است-  سلول های مریستمی، اپیدرمی، بنیادین، پارانشیم و کلانشیم تقریبا هیچ گاه دیواره دوم تشکیل نمی دهند. – اگر دیواره دوم ضخیم باشد علاوه بر جلوگیری از رشد سلول، می تواند به مرگ سلول هم بیانجامد مانند سلول های بافت اسکلرانشیم ( اسکلریئد ستاره ای و فیبر دراز ) و بافت آوند چوبی ( تراکئید های نازک و عناصر آوندی گشاد) – محل دیواره دوم زیر دیواره اول و سطح بیرون غشاء سلول است. 
 
نکته مفهومی : ترتیب دیواره سلول گیاهی از داخل به خارج عبارست از :
دیواره دوم 
دیواره اول 
تیغه میانی 
یعنی دیواره دوم در صورت وجود داخلی ترین ( چسبیده به غشاء سلول ) و تیغه میانی خارچی ترین لایه است 
  
یادگیری آسان :! 
فکر کنید که دیواره سلول ، دیواره اطاق است! خود اتاق سلول است ! دیواره آجری بین دو اتاق می شود تیغه میانی، گچی که روی دیواره آجری است می شود دیواره اول و رنگی که روی گچ زده می شود (و داخلی ترین بخش است ) می شود دیواره دوم . فقط دقت کنید که در این جا ضخامت ها برعکس هستند ! یعنی دیواره دوم از اول و اول هم از تیغه میانی بطور معمول ضخیم تر است. ! 
  
چند نکته تکمیلی : 
۱- دیواره و غشاء سلولی در سلول های کلروپلاست دار گیاهان ( و جلبک ها ) مانند کلرانشیم و برخی کلانشیم ها ، و سلول نگهبان روزنه، حالت شفاف دارند به نحوی که نور می تواند از آن ها رد شده و به کلروپلاست برسد 
  
۲- دیواره سلولی گیاهان هم مثل دیواره سایر جانداران، در شکل دهی به سلول وهمچنین حفاظت ( مثلا جلوگیری از تورژسانس بیش از حد در گیاهان داخل یا نزدیک آب شیرین) نقش دارد . همچنین جلوی ورود ویروس ها و ویروئید ها و سایر عوامل بیماری زا را می گیرد 
  
۳- اگر دیواره سلولی به هر دلیلی ( مثل نیش شته / باد و غیره ) دچار آسیب شود، راه برای ورود عوامل بیماری زا هموار می شود 
  
۴- هنگامی که یک سلول گیاهی زنده، توسط ویروس یا ویروئید درگیر و آلوده شد، این ویروس یا ویروئید داخل سلول گیاهی تکثیر می شود و تعداد زیادی ویروس یا ویروئید جدید می سازد. این ذرات عفونی جدید می توانند از راه منافذ به همراه پلاسمودسم به سلول های مجاور گیاهی رفته و آن ها را هم آلوده کنند .  
نتیجه : آلودگی گیاه به ویروس گیاهی از راه  شکاف های ایجاد شده در دیواره سلولی است ولی گسترش آلودگی از یک سلول گیاهی به سلول های مجاور از راه منافذ به همراه پلاسمودسم است. 
  
۵- همانطور که گفته شد، تیغه میانی ( و البته اجزاء سایر دیواره ها) توسط وزیکول های خروجی از دستگاه گلژی به سمت غشاء سلول می روندو مواد دیواره سازی را به روش اگزوسیتوز از سلول خارج می کنند . 
۶- برخی از وزیکول های گلژی ، فاقد مواد دیواره سازی اصلی هستند. این وزیکول ها در میان سایر وزیکول های صفحه سلولی قرار گرفته و باعث تولید منافذ میان دو سلول گیاهی می شوند. در محل منفذ علاوه بر حرکت پلاسمودسم (رشته های سیتوپلاسمی) ، غشاء دو سلول مجاور نیز به هم متصل می شود. 
  
۷- میان دو سلول گیاهی مجاور حداقل یک ( تیغه میانی ) و حداکثر ۵ ( تیغه میانی + دو دیواره اول + دو دیواره دوم ) وجود دارد. ( تیغه میانی میان دو سلول مجاور مشترک است ! 
  
۸- در سلول های سطحی گیاه (اپیدرم) که سطح خارجی شان با سلول دیگری در تمامس نیست، به جای تیغه میانی، بیرونی ترین لایه را دیواره اول تشکیل می دهد . 
  
۹- اگر منافذ دیواره را کلا در نظر نگیریم، می توان تیغه میانی را تقریبا یکنواخت فرض کرد. همینطور دیواره اول ( به جز در سلول های کلانشیم ) یکنواخت است و دیواره دوم بطور معمول کلا غیر یکنواخت است. این غیر یکنواختی دیواره دوم می تواند تزئیناتی جالب را مثلا در آوند چوبی ایجاد کند. ( شکل کتاب ) 
  
۱۰- با در نظر نگرفتن منافذ دیواره می توان گفت : کلانشیم دیواره اول با ضخامت غیر یکنواخت و اسکلرئید ، دیواره دوم با ضخامت غیر یکنواخت تر از بقیه دارند ( شکل کتاب ) 
  
۱۱- در سلول های گیاهی بالغ، حجم عمده سلول را دیواره سلولی ( سلولز) تشکیل می دهد. سلولز بیشترین ماده آلی موجود در طبیعت است که البته هیچ جانوری توانایی تجزیه آن را ندارد! چون ژن آنزیم سلولاز را ندارد. فقط برخی باکتری ها و آغازیان ( مثل آغازیان جانوری در روده موریانه و معده گاو) توانایی هضم سلولز را دارند. 
  
۱۲- با توجه به شکل و ساختار و جنس دیواره سلولی در گیاهان مختلف می توان به نوع بافت و در مواردی نوع گیاه پی برد 
  
۱۳- دیواره اول و دوم بطور معمول جنس ثابتی دارند ( پکتات کلسیم و پکتو سلولز) و جلوی رشد سلول را معمولا نمی گیرند 
ولی دیواره دوم ،( جدیدترین دیواره ) می تواند ضخامت و جنس متفاوتی در بخش های مختلف داشته باشد. 
  
۱۴- اگر ضخامت دیواره دوم زیاد شود، با حیات سلول سازگار نیست و سلول می میرد( مثل اسکرانشیم و آوند چوبی) 

  
و حالا یک تست  آسان  : 
در یک سلول بالغ کلرانشیم، گلیکوپروتئین های غشاءسلولی به کدام نزدیک ترند ؟ 
۱- سطح داخلی دیواره دوم 
۲- سطح خارجی دیواره اول 
۳- سطح داخلی دیواره اول 
۴- سطح داخلی تیغه میانی 
  
پاسخ: 
            چون کلرانشیم(مهمترین نوع پارانشیم) دارای دیواره دوم نیست، گزینه اول حذف می شود 
             گلیکوپرتئین های غشاء سلول در سطح خارجی آن قرار دارند. بنابراین سطح داخلی دیواره سلولی به آن نزدیک تر 
            است . و گزینه ۲ هم حذف می شود 
             تیغه میانی خارجی ترین بخش دیواره سلولی است و از همه نسبت به غشاء دورتر است. 
            پس پاسخ همان گزینه ۳ است! 
            تمرین: تست بالا را در مورد کلانشیم و اسکرئید پاسخ دهید . 

 

[/membersonly]

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *