نکات فصل هشتم زیست سال دوم

890311_BW_NI

ویژگی های اسكلت و حركت در مورچه :
۱) مورچه دارای ۳ جفت پای بند بند است كه هر بند لوله‌ای توخالی است .
۲) مورچه اسكلت خارجی دارد ؛ این اسكلت از جنس ماده‌ای محكم به نام كیتین است .
۳) كیتین نوعی پلی ساكارید است و در مورچه (و سایر حشرات) در ماده‌ی زمینه‌ای پروتئینی قرارگرفته است.
۴) در مورچه ماهیچه ها به صورت زوج از داخل به اسكلت چسبیده‌اند .
۵) در مورچه مفصل ها از نوع گوی و كاسه‌ای است .

انواع روش های حركتی در جانوران :
۱) حركات كرمی شكل كه نوعی خزیدن هم محسوب می شود .
۲) خزیدن در دوزیستان و خزندگان
۳) پرواز كردن در پرندگان و حشرات و خفاش ها
۴) راه رفتن و دویدن در پستانداران و …
۵) شنا كردن در ماهی ها و دوزیستان و …
نكته : بعضی از جانوران ثابت هستند و در عوض محیط در اطراف آنها در جریان است مثل مرجان ها و اسفنج ها

دلایل حركت در جانوران : ۱) برای به دست آوردن غذا
۲) برای فرار از خطر
۳) برای جفت یابی و تولید مثل
۴) برای یافتن محیطی با شرایط مناسب تر (مثلا دمای مناسب تر )

الف) ویژگی های حركت كرمی شكل در كرم خاكی : كرم خاكی جزء كرم های كم تار است . این جانور پا ندارد و بدن او از تعدادی حلقه تشكیل شده است . در بدن خود دو دسته ماهیچه دارد : ۱) ماهیچه های حلقوی در بخش بیرونی تر ۲) ماهیچه های طولی در زیر ماهیچه های حلقوی
نحوه‌ی حركت : كرم خاكی برای حركت در ابتدا ماهیچه های حلقوی خود را در قسمت جلو بدن منقبض می كند و در نتیجه قسمت جلو بدن را به پیش می راند ؛ بعد از آن نوبت به ماهیچه های طولی می رسد كه با انقباض خود بقیه قسمت های بدن را به سمت جلو بكشند .
ب ) حركت در چهارپایان ( دوزیستان – خزندگان و پرندگان ) : این جانوران اسكلت داخلی دارند و ماهیچه های آنها بر روی این اسكلت سوار است . در خود این جانوران انواع روش های حركتی وجود دارد .
ب – ۱ ) جانورانی كه راه می روند و یا می دوند كه نمونه آنها اسب است . در اسب تعداد زیادی ماهیچه وجود دارند كه معمولا به صورت متقابل و همكار فعالیت دارند چون هر ماهیچه فقط می تواند منقبض شود و در نتیجه ماهیچه‌ی دیگری باید وجود داشته باشد تا آن را به حالت اول برگرداند . (شكل كتاب در صفحه‌ی ۱۳۲ مهم است )
ب – ۲ ) پرواز كردن كه نمونه‌ی آنها پرندگان هستند . در این جانوران دست ها تبدیل به بال شده است ( شكل ص ۱۳۳ مهم است ) و بدن آنها پوشیده از پر شده است . دلیل صعود پرندگان كاهش فشار هوا در بالای بال ها نسبت به سطح زیرین است ؛ در ضمن بدن آنها نیز دوكی شكل شده تا راحت‌تر هوا را بشكافد و پیش برود.
نكته : پرندگان در ناحیه‌ی مچ بال خود ساختاری به نام بالك دارند كه نقش مهمی در پرواز دارد و بدون آن پرنده قادر به صعود نیست. بالك از ایجاد جریان آشفته در پشت بال ها جلوگیری می كند .
ج ) شنا كردن: كه نمونه مهم آنها ماهی ها هستند . بدن این جانوران دوكی شكل است ، اسكلت درونی دارند و ماهیچه ها در د وطرف ستون مهره ها قرار دارند. دارای چند باله هستند كه هر كدام وظایفی بر عهده دارند .
الف) باله‌ی دمی كه وسیعترین سطح را دارد و با حركت خود نیروی حركت ماهی را تأمین می كند.
ب ) باله های سینه‌ای ، پشتی و مخرجی كه برای تغییر جهت حركت به كار می روند .
ج) باله های سینه‌ای همچنین در كند و تند كردن حركت ماهی نقش دارند .
نكته : ماهی ها در شكم خود اندامكی به نام بادكنك شنا دارند كه پر ازگاز است و ماهی ها با كم و زیاد كردن گار آن در سطوح مختلف آب شنا می كنند و در كل به حركات عمودی ماهی كمك می كند .
د ) نحوه حركت در آدمی : انسان راه می رود ؛ دارای اسكلت داخلی است كه ماهیچه های اسكلتی (مخطط و ارادی ) بر روی آنها سوار شده‌اند .
د- ۱ ) ساختار ماهیچه‌ی اسكلتی در انسان : اسكلت ماهیچه‌ای در انسان از تعداد زیادی سلول ماهیچه‌ای كشیده و طویل به نام تار ماهیچه ای یا میون به وجود آمده است . میون ها در سیمانی از جنس بافت پیوندی قرار دارند و به صورت دسته‌ای به دور تعدادی از آنها غلافی پیوندی تشكیل شده است ؛ این غلاف ها در دو سر ماهیچه به هم پیوسته و زردپی ها را به وجود می آورند . زردپی ها نوعی بافت پیوندی مقاوم هستند كه ماهیچه ها را به اسكلت وصل می كنند و نیروی ماهیچه را به استخوان و اسكلت منتقل می كنند .
د – ۲ ) ساختار تار ماهیچه‌ای : غشاء تار ماهیچه ای ساركولم و سیتوپلاسم آن ساركوپلاسم و شبكه آندوپلاسمی صاف آن شبكه‌ی ساركوپلاسمی نامیده می شود . هر تار ماهیچه‌ای در درون خود تعداد زیادی بخش های لوله مانند دارد كه تارچه نامیده می شوند و ظاهر مخطط دارند. شبكه‌ی ساركوپلاسمی منشعب شده و در درون تارچه ها نفوذ می كند .
هر تارچه از واحدهایی به نام ساركومر ساخته شده است كه واحد كار در تار ماهیچه‌ای محسوب می شوند . ساركومر در اصل بخشی از تارچه است كه در بین دو خط تیره به نام Z قرا گرفته اند . ( توضیح بیشتر در مورد ساركومر بر روی شكل )
هنگام انقباض فاصله‌ی دو خط Z كم می شود یعنی ساركومر كوتاه می شود و سر جمع كوتاه شدن همه ساركومر ها باعث انقباض و کوتاه شدن تار ماهیچه‌ای می شود .
انواع انقباض :
۱) انقباض ایزوتونیك ( با كشش ثابت ) : در این نوع انقباض طول ماهیچه در هنگام انقباض تغییر می کند و كوتاه می شود.
۲ ) انقباض ایزومتریك : در این نوع انقباض طول ماهیچه در هنگام انقباض تغییر نمی كند . مثلا در نگه داشتن یك وزنه
۳ ) تونوس ماهیچه‌ای : در این نوع انقباض ماهیچه ها به نوبت منقبض می شوند . تونوس ماهیچه ای انقباض خفیف ماهیچه ها است و باعث سختی آنها می شود و برای نگهداری و حفظ وضعیت بدن مثل سر و گردن به كار می رود .
نكته : تونوس ماهیچه‌ای در هنگام خواب متوقف می شود . به همین خاطر است كه مثلا در هنگام خواب پلكها پائین می افتند

اسكلت بدن :
انواع اسكلت :
۱ ) اسكلت غضروفی مثلا در ماهی های غضروفی و كوسه ها
۲ ) اسكلت استخوانی

وظایف اسكلت :
۱) تكیه گاهی برای ماهیچه ها
۲) حفاظت از بخش های داخلی بدن مثل مغز و شش
۳) شكل دادن به بدن
۴) در حركت دادن بدن
۵) خون سازی
۶) ذخیره مواد معدنی مثل كلسیم

انواع بافت استخوانی :
الف) بافت استخوانی متراكم كه از مجموعه هایی به نام سیستم هاورس تشكیل شده است . هر سیستم هاورس مجموعه‌ای از دوایر متحدالمركز است كه در وسط آنها مجرایی به نام هاورس قرار گرفته است .
ب ) بافت استخوانی اسفنجی كه در آن تیغه های استخوانی نامنظم هستند و حفرات زیادی در آن وجو د دارد .

انواع استخوان ها :
۱) استخوان های كوتاه مثل استخوان های انگشتان دست و پا
۲ ) استخوان های دراز مثل استخوان ران و ساعد و بازو
۳) استخوان های پهن مثل مهره ها و لگن و كتف

نكته : دو سر استخوان های دراز و بخش میانی استخوان های كوتاه و پهن از نوع بافت استخوانی اسفنجی است .
نكته۲ : وسط تنه استخوان های دراز دارای مغز زرد استخوان و در بخش های اسفنجی مغز قرمز استخوان داریم كه مغز قرمز استخوان توانایی خون سازی دارد.

مفصل ها : محل اتصال دو استخوان را مفصل گوئیم . در مفصل بخش های زیر مشاهده می شود :
الف) غضروف های دو سر استخوان كه لغزیدن استخوان ها بر روی یكدیگر را تسهیل و از سایش استخوان ها در محل مفصل جلوگیری می كنند .
ب ) مایع مفصلی كه لغزیدن را در دو سر استخوان راحت می كنند .
ج) كپسول رشته‌ای كه از جنس بافت پیوندی است و مفصل را نگه می دارد .
د ) رباط ها كه برای نگهداری و محدود كردن حركت در محل مفصل به كار می روند .
هـ ) زردپی ها كه علاوه بر اتصال ماهیچه ها به استخوان ها در نگهداری محل مفصل كمك می كنند .
انواع مفصل :
۱) مفصل گوی و كاسه ای در محل اتصال بازو به كتف یا ران به لگن . این نوع مفصل آزادی حركت در همه جهات را دارد .
۲) مفصل لولایی كه فقط در حد خاص و در جهت خاصی اجحازه حركت به استخوان را می دهد ، مثل نفصل آرنج یا زانو
۳) مفصل لغزنده در ناحیه مچ پا یا دست
۴) مفصل محوری در محل اتصال زندزیرین و زبرین

ورزش
الف) چرا به ورزش نیاز داریم ؟
۱) تعادل وزن بدن
۲) جلوگیری از بیماری های قلبی و عروقی
۳) افزایش توان كاری
۴) احساس سلامتی روحی و جسمی
۵) افزایش اعتماد به نفس در زندگی
ب ) فوائد ورزش:
۱) داشتن ماهیچه های قوی
۲) توان كاری بالاتر
۳) انعطاف پذیری
۴) وزن بدنی متعادل
۵) دستگاه تنفس كارآمد ( تنفس آهسته اما عمیق)
۶) دستگه گردش خون كارآمد . ( قلب قوی و تعداد ضربان كمتر در دقیقه )

حركت در گیاهان :
انواع حركت در گیاهان : ۱) غیر فعال: كه در آن خود گیاه نقشی ندارد ، مثلا باز شدن هاگدان ها و میوه ها به خاطر كاهش رطوبت
۲ ) فعال : كه در آن خود گیاه نقش فعالی ایفا می كند .

انواع حركت های فعال در گیاهان :
۱) خود بخودی : در این حالت محرك بیرونی نقشی ندارد مثل پیچش یا نوتاسیون درگیاه پیچك كه به خاطر تفاوت رشد سلول ها در دو طرف ساقه رخ می دهد .
۲) حركت های القایی: كه در این حركت ها محرك بیرونی نقش بسیار مهمی دارد . این نوع حركت خود شامل انواع زیر می شود :
a. گرایش ها : گیاه به سوی محركی خاص حركت دارد مثل نور یا زمین یا گرما یا ماده ی شیمیایی
b. تاكتیك ها : در این نوع ، حركت در سطح سلول در نظر گرفته می شود ، مثل حركت گامت نر به سوی گامت ماده
c. تنجش ها : كه در آنها محرك مهم است ولی لزوماً حركت در جهت یا خلاف محرك نیست . تنجش خود شامل انواع زیر است :
i. شب تنجی مثل بر روی هم قرار گرفتن برگهای متقابل در اقاقیا در هنگام شب
ii. لرزه تنجی : كه حركت در اثر تماس است ، مثل قرار گرفتن برگهای متقابل گیاه حساس در اثر لمس آن
iii. بساوش تنجی : مثل بسته شدن برگها در گیاه گوشتخوار دیونه در اثر تحریك شكاری مثل حشره

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *